និយមន័យទីផ្សារមូលបត្រ

និយមន័យនៃទីផ្សារមូលបត្រមិនត្រូវបានកំណត់យ៉ាងជាក់លាក់នោះទេ ដោយសារ តែការអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងលឿននៃវិស័យនេះ ប៉ុន្តែជាទូទៅទីផ្សារមូលបត្រត្រូវបាន គេឱ្យនិយមន័យថា ជាកន្លែងសម្រាប់ការទិញ-លក់មូលបត្រ៤។ វិស័យ​ ឯកជន (ក្រុមហ៊ុន) ត្រូវការទុនសម្រាប់គម្រោងការ   វិនិយោគនានា របស់ខ្លួន ហើយវិស័យសាធារណៈ (រដ្ឋាភិបាល)​ ត្រូវការទុន សម្រាប់គម្រោងវិនិយោគនានារបស់ខ្លួនផងដែរ ឬសម្រាប់ដោះស្រាយនូវគោលនយោបាយថវិការ ក៍ដូចជាគោលនយោបាយ រូបិយវត្ថុក្នុងការតម្រង់ទិសសេដ្ឋកិច្ចរបស់ជាតិ។ ដូចនេះ ក្រុមហ៊ុន និងរដ្ឋាភិបាល ដែលត្រូវការទុនទាំងនោះអាចនឹងបោះផ្សាយលក់មូលបត្រជាឯកជន ឬជាសាធារណៈ ដែលក្រុមហ៊ុនអាចបោះផ្សាយលក់ភាគហ៊ុន (Stock or Share) ឬពាក្យថ្មី គេហៅថាមូលបត្រកម្មសិទ្ធិ (Equities Securities) និង សញ្ញាប័ណ្ណ (Bond) ឬពាក្យថ្មី គេហៅថាមូលបត្របំណុល (Debt Securities) រីឯរដ្ឋាភិបាលអាច បោះផ្សាយលក់បានតែមូលបត្របំណុលប៉ុណ្ណោះ​។ មូលបត្រដែលបោះផ្សាយ ទាំងនេះនឹងត្រូវបានគេដាក់លក់នៅលើទីផ្សារមូលបត្រ។​ មូលបត្រដែលបោះផ្សាយលក់ ដោយក្រុមហ៊ុន និងរដ្ឋាភិបាលទាំងនោះមានភ្ជាប់នឹង     ផលប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុ និងផលប្រយោជន៍មិនមែនហិរញ្ញវត្ថុតាមប្រភេទនៃមូលបត្រនីមួយៗ។ ផលប្រយោជន៍ ទាំងនោះ ជាចំណាប់អារម្មណ៍របស់អ្នកវិនិយោគសាធារណៈដែលមានមូលធនច្រើន ហើយធ្វើការិនិយោគបន្ថែមដោយការទិញមូលបត្រទាំងនោះ ជាជាងការទុក មូលធនឱ្យនៅទំនេរចោល។  មូលបត្រដែលបោះផ្សាយទាំងនោះ នឹងត្រូវបាន អ្នកវិនិយោគសាធារណៈជួញដូរជាបន្តបន្ទាប់នៅលើទីផ្សារមូលបត្រជាបន្តទៀត ព្រោះតែ ផលប្រយោជន៍ដែលមានភ្ជាប់នឹងវា ឬតម្រូវការទុនរបស់អ្នកវិនិយោគសាធារណៈដែលជា អ្នកកាន់កាប់មូលបត្រទាំងនោះ។

ដើម្បីឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់អំពីទីផ្សារមូលបត្រ គប្បីគួរស្វែងយល់តាម ប្រភេទ ទីផ្សារមូលបត្រ ជាការប្រសើរ ដើម្បីបញ្ចៀសរាល់ការភ័ន្តច្រឡំផ្សេងៗ ព្រោះតែ ការបកស្រាយខុសៗគ្នានៃទីផ្សារនេះ។

---

៤ ការទិញ-លក់មូលបត្រ ជាភាសារបរទេស គឺ “Buying and Selling Securities” សំដៅដល់ការទិញ-លក់មូលបត្រនៅលើទីផ្សារមូលបត្រទាំងមូលរបស់អ្នកចូលរួមក្នុងទីផ្សារមូលបត្រ។ ការទិញក្នុងន័យនេះ សំដៅដល់ការទិញតាមគ្រប់រូបភាព ដូចជាការទិញដោយផ្ទាល់ ឬការទិញតាមប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិច ការធានាទិញ ឬចុះឈ្មោះសុំទិញ (ការធ្វើបរិវិសកម្ម) និងការបញ្ជាទិញជាដើម...។ ចំនែកឯ  ការលក់វិញ សំដៅដល់ ការលក់ដោយគ្រប់រូបភាពដូចគ្នា ដូចជាការលក់ដោយផ្ទាល់ ឬការលក់តាមប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិច ការធ្វើសំណើលក់ជាឯកជន ឬសាធារណៈ និងការបញ្ជាលក់ជាដើម។ ដូចនេះ ការទិញ-លក់មូលបត្រ មានន័យទូលំទូលាយណាស់ ខ្ញុំបាទនឹងលើយកតែការទិញ-លក់មូលបត្ររបស់អ្នកវិនិយោគសាធារណៈនៅលើទីផ្សារមូលបត្រដែលគ្រោង នឹងដាក់ ឱ្យដំណើរការ នៅកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះ។ ការទិញ-លក់មូលបត្រនេះត្រូវបែងចែកជាពីរទៅតាមលក្ខណៈគតិយុត្តនៃទីផ្សារ (ទីផ្សារដំបូង និងទីផ្សារបន្ទាប់ ឬក្រុមហ៊ុនផ្សារមូលបត្រកម្ពុជា)៖

    - នៅលើទីផ្សារដំបូងសម្រាប់អ្នកវិនិយោគសាធារណៈ មានតែការចុះឈ្មោះសុំទិញមូលបត្រ ឬធ្វើបរិវិសកម្ម មូលបត្រ (Subscription) ប៉ុណ្ណោះ។

    - ចំណែកឯនៅលើក្រុមហ៊ុនផ្សារមូលបត្រកម្ពុជាវិញ សម្រាប់អ្នកវិនិយោគសាធារណៈមានការបញ្ជាទិញ និងបញ្ជាលក់ ផងដែរ។ ការបញ្ជាទិញ-លក់នេះ ជាការជួញដូរមូលបត្រ (Securities Trading)។