ភាគលាភ ត្រូវបានចែកជាទម្រង់ផ្សេងៗ ដែលទម្រង់ទាំងនេះមានដូចជា៖
ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់ គឺជាចំណែកនៃប្រាក់ដែលរកបានដោយក្រុមហ៊ុន បោះផ្សាយមូលបត្រ ហើយក្រុមហ៊ុនបានទូទាត់ចំណែកនេះទៅឱ្យភាគហ៊ុនិក។ ប្រាក់ដែល ក្រុមហ៊ុនរកបាន មានក្រោមរូបភាព ២ យ៉ាង គឺប្រាក់ចំណេញពីដំណើរការអាជីវកម្ម របស់ក្រុមហ៊ុន និងប្រាក់ដែលរកបានក្នុងពេល ជំរះបញ្ជីរំលាយក្រុមហ៊ុនទាំងស្រុង ឬផ្នែកណាមួយរបស់ក្រុមហ៊ុន។ ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់ត្រូវបានទូទាត់ជារូបិយវត្ថុ ជាធម្មតាតាមរយៈប្រព័ន្ធបញ្ជូនមូលនិធិអេឡិចត្រូនិច ឬជាមូលប្បទានបត្រ។ ឧទាហរណ៍ ក្រុមហ៊ុនមួយបានប្រកាសថានឹងបែងចែកភាគលាភជាសាច់ប្រាក់ ២,០០០ រៀល ក្នុង ១ មូលបត្រកម្មសិទ្ធិ ប្រសិនបើភាគហ៊ុនិកមាន ១,០០០ មូលបត្រកម្មសិទ្ធិ ដូចនេះ ភាគហ៊ុនិកនឹងទទួលបានភាគលាភសរុប ២,០០០ x ១,០០០ = ២,០០០,០០០ រៀល ដោយមិនទាន់ដកពន្ធកាត់ទុក។
នៅពេលក្រុមហ៊ុនរកបានប្រាក់ចំណេញពីដំណើរការអាជីវកម្មរបស់ខ្លួន ប្រាក់ ចំណេញទាំងនេះអាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្រោមរូបភាព ២ យ៉ាង គឺវិនិយោគប្រាក់ ចំណេញទៅក្នុងអាជីវកម្មវិញ (វិនិយោគបន្ត) ឬ បែងចែកឱ្យភាគហ៊ុនិកជាភាគលាភ។ ជាទូទៅក្រុមហ៊ុនរក្សាទុកមួយចំណែក នៃប្រាក់ចំណេញ និង បែងចែកចំណែកប្រាក់ ចំណេញដែលនៅសល់ជាភាគលាភ ។ ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់ជាចំណែកនៃប្រាក់ចំណេញ ដែលក្រុមហ៊ុនអាចទូទាត់ទៅឱ្យភាគហ៊ុនិក តាមកាលកំណត់ទៀងទាត់ (សមាយិក) ឬលើមូលដ្ឋានមួយដងជាគោល។ ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់នេះ ត្រូវបានបែងចែកជា ៣ ប្រភេទ គឺ ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់យ៉ាងទៀងទាត់ ភាគលាភបន្ថែម និងភាគលាភពិសេស។ ភាគលាភទាំងនេះ ធ្វើឱ្យថ្លៃរបស់មូលបត្រកម្មសិទ្ធិកំពុងជួញដូរកើនឡើងថ្លៃក្រោយ កាលបរិច្ឆេទប្រកាស និង ធ្លាក់ចុះថ្លៃមកវិញចំពោះការជួញដូរទាំងឡាយណា ដែលធ្វើក្រោយកាលបរិច្ឆេទអ៊ិចឌីវីដឹនដ៍ (ករណីកត្តាផ្សេងៗមិនប្រែប្រួល ហើយមានរយៈពេលខ្លី)។ ការប្រែប្រួលថ្លៃរបស់មូលបត្រកម្មសិទ្ធិក្នុងករណីនេះ ពុំទាន់មានវិធីសាស្រ្តណា ដែលអាចកំណត់បានឡើយពីវិធីគណនាថ្លៃឡើងចុះ ឱ្យសុក្រិតបំផុតនោះទេ ព្រោះតែថ្លៃមូលបត្រកម្មសិទ្ធិទាក់ទងនឹងកត្តាច្រើនយ៉ាង។ ប៉ុន្តែដោយសន្មតយកភាគលាភជាកត្តាតែមួយគត់នៃការប្រែប្រួលថ្លៃរបស់មូលបត្រកម្មសិទ្ធិ ជាទូទៅក្រោយបរិចេ្ឆទប្រកាសភាគលាភ ថ្លៃរបស់មូលបត្រកម្មសិទ្ធិអាចកើនដល់ថ្លៃថ្មីមួយ ដែលបានពីថ្លៃ បច្ចុប្បន្ននៃមូលបត្រកម្មសិទ្ធិក្នុងកាលបរិច្ឆេទប្រកាសបូកនឹងភាគលាភ (Pកាលរិច្ឆេទប្រកាស + D) និងអាចធ្លាក់ចុះមកវិញដល់ថ្លៃថ្មីមួយទៀត ដែលបានមកពីថ្លៃ បច្ចុប្បន្ននៃមូលបត្រកម្មសិទ្ធិក្នុងកាលបរិច្ឆេទអ៊ិចឌីវីដឹនដ៍ដកនឹងភាគលាភ (Pកាលរិច្ឆេទអ៊ិចឌីវីដឹនដ៍ - D)។
នៅពេលក្រុមហ៊ុនរកបានប្រាក់ពីការជំរះបញ្ជីរំលាយក្រុមហ៊ុនរបស់ខ្លួន ឬផ្នែក ណាមួយរបស់ក្រុមហ៊ុនខ្លួន ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់ដែលជាចំណែកនៃប្រាក់រកបានទាំងនេះ តូ្រវបានគេឱ្យឈ្មោះថា “ភាគលាភក្ស័យធន”។ ខ្ញុំបាទមិនបានសិក្សាស៊ីជម្រៅពី ការប្រែប្រួលថ្លៃនៃមូលបត្រកម្មសិទ្ធិក្នុងករណីភាគលាភក្ស័យធននេះនៅឡើយទេ ប៉ុន្តែ ជាមូលដ្ឋាន ថ្លៃមូលបត្រកម្មសិទ្ធិក្នុងករណីនេះ អាស្រ័យលើទស្សនៈ របស់បុគ្គលក៏ដូចជាស្ថាប័នទៅលើមូលហេតុនៃការទូទាត់របស់ក្រុមហ៊ុន។
ការទូទាត់ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់ ធ្វើឱ្យមានការថយចុះនូវមូលធន និងប្រាក់ចំណេញរក្សាទុករបស់ក្រុមហ៊ុន លើកលែងតែការទូទាត់លើភាគលាភក្ស័យធន ប៉ុណ្ណោះ ដែលប្រហែលជាអាចធ្វើឱ្យ ថយចុះមូលធនសម្រាប់សងបំណុលរបស់ក្រុមហ៊ុន។
ក. ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់យ៉ាងទៀងទាត់
ក្រុមហ៊ុនបោះផ្សាយមូលបត្រ ទូទាត់ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់យ៉ាងទៀងទាត់ ទៅកាន់ភាគហ៊ុនិក ប្រចាំត្រីមាស ប្រចាំឆមាស និងប្រចាំឆ្នាំជាដើម ។ ប៉ុន្តែជាទូទៅក្រុមហ៊ុនទូទាត់ប្រចាំត្រីមាស គឺ មានន័យស្មើនឹងធ្វើការទូទាត់ ៤ ដង ក្នុង ១ ឆ្នាំ។ ស្ថេរភាពកំណត់ត្រារយៈពេលយូរមួយនៃការបែងចែកភាគ-លាភយ៉ាងទៀងទាត់ បាន បង្ហាញពីសញ្ញាណជាវិជ្ជមានពីស្ថេរភាពហិរញ្ញវត្ថុរបស់ក្រុមហ៊ុន ក៏ដូចជាសេចក្តីទុកចិត្ត ទៅលើទស្សនៈវិស័យអនាគតក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមហ៊ុន។ ប៉ុន្តែនៅពេល ក្រុមហ៊ុនទូទាត់នូវចំណែកដ៏ច្រើននៃប្រាក់រកបានជាភាគលាភ វាអាចជាសញ្ញាណមួយ ដែលបង្ហាញថាក្រុមហ៊ុនអាចពុំមានគម្រោង ដែលមានលទ្ធភាពចំណេញគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់ក្រុមហ៊ុនរបស់ខ្លួនឡើយ ដែលកត្តានេះធ្វើឱ្យមានការចោទសួរពីលទ្ធភាព រីកចម្រើនរយៈពេលវែងរបស់ក្រុមហ៊ុននោះ។ ទោះយ៉ាងនេះក្តី ការទូទាត់ភាគលាភយ៉ាងទៀងទាត់នេះ គឺទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីវិនិយោគិន ដែលសម្លឹងរកប្រាក់ចំណូលតាមកាលកំណត់ទៀងទាត់ (ដូចជានិវត្តជន) ហើយខណៈពេលអាចការពារ ការខាតបង់នូវមូលធន ឬប្រាក់ដើមទុនរបស់ខ្លួនបាន។
ដូចនេះ ការទូទាត់ភាគលាភធ្វើឱ្យវិនិយោគិនសប្បាយចិត្ត ព្រោះតែធ្វើឱ្យវិនិយោគិនមួយចំនួនមានទំនុកចិត្ត ឬ បានចំណេញពីការវិនិយោគរបស់ខ្លួន។ ដោយសាមញ្ញវិនិយោគិនមួយចំនួនយល់-ឃើញថា ការទូទាត់ភាគលាភ ជារង្វាស់ក្នុងការវាស់វែងសុខភាពហិរញ្ញវត្ថុរបស់ក្រុមហ៊ុន ហើយវិនិយោគិនមួយចំនួនទៀតពឹងផ្អែក លើការទូទាត់ភាគលាភជាចំណូលបន្ថែម។
ក្រុមហ៊ុនបោះផ្សាយមូលបត្រអាចទូទាត់ភាគលាភបន្ថែម ពីលើភាគលាភ ជាសាច់ប្រាក់យ៉ាង ទៀងទាត់ទៅកាន់ភាគហ៊ុនិករបស់ខ្លួន។ ការទូទាត់ភាគលាភបន្ថែមនេះ មិនត្រូវបានធានាថានឹងត្រូវ បានទូទាត់ម្តងទៀតនៅពេលអនាគតនោះទេ។ ចំណែកឯភាគលាភពិសេសមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា នឹងភាគលាភបន្ថែមដែរ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានគេធ្វើការទូទាត់តែម្តងប៉ុណ្ណោះ ហើយនឹងមិនធ្វើការទូទាត់ម្តង ទៀតឡើយ។
ក្រុមហ៊ុនដែលមានដំណើរការពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ជាមួយនឹងវដ្តអាជីវកម្ម បានន័យ ថាក្រុមហ៊ុនអាចបង្កើតឱ្យមានភាពលើកម្រិតក្នុងការលក់ជាមធ្យម និង មានភាព លើកម្រិតនៃប្រាក់ចំណេញជាមធ្យមរបស់ខ្លួនទៅតាមវដ្តរបស់អាជីវកម្ម។ នៅពេលវិបុលកម្ម សេដ្ឋកិច្ច ឬ ឆ្នាំដែលក្រុមហ៊ុនមាន សមត្ថភាពរកប្រាក់បានខ្លាំង ក្រុមហ៊ុនអាចបែងចែក ប្រាក់រកបានលើកម្រិតមធ្យមខ្លះទាំងនេះជាភាគលាភបន្ថែម ឬភាគលាភពិសេស បន្ថែមពីលើភាគលាភជាសាច់ប្រាក់យ៉ាងទៀងទាត់ដល់ភាគហ៊ុនិក ដើម្បីឱ្យភាគហ៊ុនិក របស់ខ្លួនសប្បាយចិត្ត។ សម្រាប់វិនិយោគិនមួយចំនួន ការទូទាត់ភាគលាភបន្ថែម ឬ ភាគលាភពិសេសក្នុងទំហំធំមួយ ជាសញ្ញាណជាវិជ្ជមានមួយបញ្ជាក់ពីសេ្ថរភាពហិរញ្ញវត្ថុ និងទស្សនៈ វិស័យអនាគតច្បាស់លាស់របស់ក្រុមហ៊ុន ។ ប៉ុន្តែជាដដែលផងដែរ សម្រាប់វិនិយោគិនខ្លះ ពួកគាត់អាចគិតថា វាជាសញ្ញាណដែលបញ្ជាក់ថា ក្រុមហ៊ុនពុំមានគម្រោង ដែលមានលទ្ធភាពចំណេញគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ក្រុមហ៊ុនរបស់ខ្លួន។ សរុបសេចក្តីមក រាល់ព័ត៌មានខ្លះ ដែលក្រុមហ៊ុនផ្សព្វផ្សាយ វាក្លាយជាសញ្ញាណ ដែលមានទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ ដែលទាក់ទាញនូវចំណាប់អារម្មណ៍របស់ វិនិយោគិនទៅតាមទស្សនៈ និងផ្នត់គំនិតរបស់វិនិយោគិននីមួយៗ។
នៅពេលក្រុមហ៊ុនបោះផ្សាយមូលបត្ររកបានប្រាក់ពីការជំរះបញ្ជីរំលាយក្រុមហ៊ុនទាំងស្រុង ឬផ្នែកណាមួយរបស់ក្រុមហ៊ុន ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់ ដែលជាចំណែកនៃប្រាក់ទាំងនេះតូ្រវបានគេឱ្យឈ្មោះថា “ភាគលាភក្ស័យធន”។ ក្រុមហ៊ុនអាចលក់ដោះទ័លនូវទ្រព្យសកម្មរបស់ខ្លួនជាសាច់ប្រាក់ រួចធ្វើការទូទាត់ទៅភាគហ៊ុនិករបស់ខ្លួននូវចំណែកដែលនៅសល់។ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញនោះ ក្រុមហ៊ុនដែលខ្លាំងល្មមខ្លះ ឬក្រុមហ៊ុនដែលធ្វើទំនើបភាវូបនីយកម្មខ្លះ អាចធ្វើការទូទាត់ជាភាគលាភទៅឱ្យភាគហ៊ុនិក របស់ខ្លួនបន្ទាប់ពីការលក់ការិយាល័យ ឬផ្នែកណាមួយរបស់ខ្លួនដែលមិនផ្តល់ចំណេញ ឬចាស់ដែលមិនមានគុណវឌ្ឍ និង ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ដំណើរការរបស់ក្រុមហ៊ុន។
ភាគលាភត្រូវបានទូទាត់ឱ្យភាគហ៊ុនិកក្នុងទម្រង់ជាមូលបត្រកម្មសិទ្ធិ ភាគលាភ នេះហៅថា “ភាគលាភជាមូលបត្រកម្មសិទ្ធិ”។ ភាគលាភជាមូលបត្រកម្មសិទ្ធិ មិនត្រូវបានទូទាត់ជារូបវិយវត្ថុនោះទេ។ ការទូទាត់ភាគលាភជាមូលបត្រកម្មសិទ្ធិ ភាពជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ ឬភាគកម្មរបស់ភាគហ៊ុនិកពុំមាន ការប្រែប្រួលឡើយ។ ការទូទាត់ភាគលាភជាមូលបត្រកម្មសិទ្ធិនេះ គឺធ្វើឱ្យបរិមាណមូលបត្រកម្មសិទ្ធិរបស់ ភាគហ៊ុនិកដែលត្រូវទទួលបានភាគលាភមានការកើនឡើង ហើយការទូទាត់ភាគលាភ ជាមូលបត្រកម្មសិទ្ធិនេះមិនធ្វើឱ្យតម្លៃសរុបនៃមូលបត្រកម្មសិទ្ធិរបស់ភាគហ៊ុនិកមានការប្រែប្រួលឡើយ។ ក្នុងន័យសាមញ្ញបានន័យថា ភាគហ៊ុនិកមានបរិមាណមូលបត្រកម្មសិទ្ធិ ក្នុងដៃកើនឡើងច្រើនជាងមុន តម្លៃសរុបរបស់មូលបត្រកម្មសិទ្ធិថេរទោះបីថ្លៃរបស់ មូលបត្រកម្មសិទ្ធិនីមួយៗ នឹងធ្លាក់ចុះក្រោយកាលបរិច្ឆេទប្រកាសក៏ដោយ។ ជាធម្មតាភាគលាភជាមូលបត្រកម្មសិទ្ធិ គឺ ត្រូវទូទាត់ឱ្យដោយគិតជា ភាគរយធៀបនឹងបរិមាណមូលបត្រកម្មសិទ្ធិ ដែលភាគហ៊ុនិកកាន់កាប់មុនពេល ទូទាត់ភាគលាភ ។ ភាគលាភជាមូលបត្រកម្មសិទ្ធិនេះមិនត្រូវបាន កាត់ទុកចំណែកខ្លះសម្រាប់បង់ពន្ធឡើយ។
ឧទាហរណ៍ ក្រុមហ៊ុនមាន ១០,០០០,០០០,០០០ រៀល ជាតម្លៃទីផ្សារនៃ មូលធនរបស់ខ្លួន ហើយនៅពេលបច្ចុប្បន្ន ក្រុមហ៊ុនមានបរិមាណមូលបត្រ កម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួនចំនួន ១,០០០,០០០ មូលបត្រ កំពុងចរាចរលើទីផ្សារ នោះថ្លៃបច្ចុប្បន្នរបស់មូលបត្រកម្មសិទ្ធិមួយគឺ ១០,០០០,០០០,០០០ / ១,០០០,០០០ = ១០,០០០ រៀល។ ប្រសិនបើក្រុមហ៊ុនប្រកាស ផ្តល់ភាគលាភជាមូលបត្រកម្មសិទ្ធិ ១០% ហើយតម្លៃទីផ្សារនៃមូលធនរបស់ក្រុមហ៊ុនមិនប្រែប្រួល នោះបរិមាណមូលបត្រកម្មសិទ្ធិ ដែលកំពុងចរាចរនឹងកើនឡើង ១០០,០០០ មូលបត្រ គឺកើនឡើងបាន ១០% ហើយចំពោះថ្លៃក្នុងមូលបត្រកម្មសិទ្ធិមួយគឺ ១០,០០០,០០០,០០០ / (១,០០០,០០០ + ១០០,០០០) = ៩,០០០ រៀល។
ភាគលាភជាទ្រព្យសម្បត្តិ គឺភាគលាភត្រូវបានទូទាត់ឱ្យភាគហ៊ុនិកក្នុងទម្រង់ ជាទ្រព្យសកម្ម។ មានន័យថា ភាគលាភប្រភេទនេះកើតឡើងនៅពេលក្រុមហ៊ុន បែងចែកជាទំនិញ ឬសេវាកម្ម “ជា ប្រភេទនៃទ្រព្យសម្បត្តិ” ទៅកាន់ភាគហ៊ុនិកជំនួសឱ្យការទូទាត់ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់ ឬជាមូលបត្រ កម្មសិទ្ធិ។ ភាគលាភ ជាទ្រព្យសម្បត្តិអាចមានក្នុងទម្រង់រូបីណាមួយ ហើយត្រូវបានគេកត់ត្រាតាមតម្លៃ ទីផ្សាររបស់វានៅកាលបរិច្ឆេទប្រកាសនៃការទូទាត់ភាគលាភ។ វាដូចជាទម្រង់នៃការទូទាត់ ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់ដែរ ភាគលាភជាទ្រព្បសម្បត្តិជាប់ពន្ធតាមតម្លៃទីផ្សាររបស់វា នៅកាលបរិច្ឆេទប្រកាសនៃការទូទាត់ភាគលាភ។ ថ្លៃមូលបត្រកម្មសិទ្ធិមានចរន្តប្រហាក់ ប្រហែលនឹងការទូទាត់ភាគលាភជាសាច់ប្រាក់យ៉ាងទៀងទាត់ ភាគលាភពិសេស និងភាគលាភបន្ថែមដែរ។ ភាគលាភទជាទ្រព្យសម្បត្តិធ្វើឱ្យថ្លៃរបស់មូលបត្រកម្មសិទ្ធិ កំពុងជួញដូរកើនឡើងថ្លៃក្រោយកាលបរិច្ឆេទប្រកាស និង ធ្លាក់ចុះថ្លៃមកវិញចំពោះការជួញដូរទាំងឡាយណាដែលធ្វើក្រោយកាលបរិច្ឆេទអ៊ិចឌីវីដឹនដ៍ (ករណីកត្តាផ្សេងៗមិនប្រែប្រួល ហើយមានរយៈពេលខ្លី)។
ភាគលាភក្នុងទម្រង់ផ្សេងៗទៀតនេះ ត្រូវបានទូទាត់ឱ្យភាគហ៊ុនិកក្នុងទម្រង់ជាទ្រព្យ សកម្មហិរញ្ញវត្ថុទៅតាមតម្លៃទីផ្សាររបស់វា ឬ ពេលខ្លះជាទម្រង់នៃសិទ្ធិណាមួយ ដែលផ្តល់ដោយក្រុមហ៊ុន បោះផ្សាយមូលបត្រ។ ខ្ញុំបាទពុំបានសិក្សាស៊ីជម្រៅ លើការទូទាត់ភាគលាភក្នុងទម្រង់ផ្សេងៗទៀតនេះទេ។
